synoniemen

spuitgasten

Gebruik een vaste term om een persoon, organisatie, begrip of zaak aan te duiden. De NAVO noemen we in één bericht altijd zo en niet achtereenvolgens de verdragsorganisatie, het bondgenootschap, de geallieerden, Evere. Zulke synoniemen veronderstellen veel voorkennis bij de luisteraar: niet iedereen weet waar het NAVO-hoofdkwartier ligt. (Eigenlijk ligt het ook niet in Evere. Het ligt in Haren.) 

Synoniemen worden vaak gebruikt om extra informatie te geven. Dat kan, maar ze moeten dan wel op de juiste plaats staan. Over hoeveel wielrenners gaat het volgende bericht?

  • Sven Nys heeft het veldrijden in Zonhoven gewonnen. De Brabander viel halverwege de wedstrijd, maar kon weer bij de kopgroep aansluiten.

Beter is:

  • De Brabander Sven Nys heeft het veldrijden in Zonhoven gewonnen. Hij viel halverwege de wedstrijd, maar kon weer bij de kopgroep aansluiten.

Sommige luisteraars zullen zich misschien afvragen waarom de NMBS nieuwe locomotieven koopt voor een ander bedrijf als ze dit horen:

  • De NMBS heeft nieuwe locomotieven besteld. Daarmee moeten de Belgische spoorwegen het spooraanbod kunnen uitbreiden.

Beter is:

  • De NMBS heeft nieuwe locomotieven besteld. Daarmee moet ze haar spooraanbod kunnen uitbreiden.

In een andere samenhang kunnen synoniemen goede diensten bewijzen voor de afwisseling. Almaar hetzelfde woord werkt nu eenmaal luistermoeheid in de hand. Er is bijvoorbeeld geen enkele reden om vijf keer belangrijk te zeggen, als we het kunnen hebben over een vooraanstaand politicus, een opmerkelijke verklaring, een aanzienlijke verbetering, een groot deel en een grondig onderzoek.

Maar wees niet bang om hetzelfde woord te gebruiken. Sommige synoniemen zijn zo ongewoon in het dagelijkse taalgebruik dat ze in een bericht op de lachspieren werken. Niemand heeft het spontaan over spuitgasten, wij dus ook niet.

Vaak voelen we behoefte aan een synoniem omdat we te veel losse zinnen na elkaar schrijven en de tekst uit het oog verliezen. In een tekst is het heel gewoon dat we naar een vorige zin verwijzen met persoonlijke voornaamwoorden.

  • Niet: *Yanina Wickmayer heeft haar halve finale verloren. De Hasseltse kon geen enkele set winnen.
    Wel: Yanina Wickmayer heeft haar halve finale verloren. Ze kon geen enkele set winnen.

Synoniemendwang kan de aandacht van de inhoud afleiden. Wordt in een beursbericht in elke zin een ander woord voor stijgen gebruikt, dan krijgen die synoniemen automatisch nadruk bij het oplezen. De echte informatie (wie stijgt hoeveel?) dreigt verloren te gaan.

  • Niet: *De bankaandelen hebben het vandaag goed gedaan. ING stijgt 4 %, Fortis gaat 3 % vooruit en KBC klimt 2 %.
    Wel: De bankaandelen hebben het vandaag goed gedaan. ING stijgt 4 %, Fortis 3 %, en KBC klimt 2 %.

Voor de duidelijkheid kun je bij de laatste in de opsomming opnieuw een werkwoord gebruiken.

Synoniemen betekenen vrijwel nooit precies hetzelfde. Vaak hebben ze een connotatie. Bandieten, boeven en gangsters roepen elk een ander beeld op. Gebruik liever woorden als daders of overvallers.