koppelteken - aaneenschrijven - trema

Samenstellingen worden zo veel mogelijk als één woord gespeld. Ze krijgen een koppelteken als de klinkers op de woordgrens botsen.

  • brutowinst
  • christendemocratisch
  • contraproductief
  • driepuntslasapparaat
  • exportsubsidiëringsaanvraag
  • maximumwedde
  • minicomputer
  • participatiemaatschappij
  • subsysteem
  • telecommunicatiebedrijf
  • vanilleyoghurt
  • auto-ongeluk
  • chocolade-ijs
  • dia-avond
  • domino-effect
  • gummi-jas
  • mede-inzittende
  • na-apen
  • negentiende-eeuws
  • radio-omroep
  • ski-instructeur
  • vakantie-uittocht
  • zee-egel

Dat geldt ook voor samenstellingen met een Nederlandse woordgroep. Als de woordgroep begint met een getal in cijfers, komt er een spatie na het getal.

  • eerste minister - vice-eersteminister
  • gelijke kansen - gelijkekansenbeleid
  • lange afstand - langeafstandsloper
  • lange termijn - langetermijnrente
  • vier sterren - viersterrenhotel, 4 sterrenhotel
  • vijftig euro - vijftigeurobiljet, 50 eurobiljet
  • jaren dertig - jarendertighuis
  • vreemde munten - vreemdemuntenpolitiek

In samenstellingen met een anderstalige woordgroep zetten we streepjes tussen de anderstalige delen. Voor Engelse woordgroepen gelden andere regels.

  • au pair - au-paircontract
  • eau de cologne - eau-de-cologneflesje
  • in memoriam - in-memoriamartikel
  • pro forma - pro-formaregeling

Er komt een streepje tussen twee delen van een complex woord, als aan de ene of de andere kant van de grens tussen die twee delen speciale tekens voorkomen, zoals hoofdletters, cijfers, symbolen, leestekens, aanhalingstekens of typografische markering.

  • VRT NU - VRT NU-aanbod
  • 45° - 45°-meridiaan
  • top 20 - top 20-plaat
  • jaren 30 - jaren 30-huis
  • type A - type A-onderwijs
  • Willem II - Willem II-doelman

In samenstellingen waarin twee gelijkwaardige delen verbonden worden, staat een koppelteken.

  • bank-verzekeraar
  • chef-technicus
  • kosten-batenanalyse
  • priester-dichter
  • winst-en-verliesrekening
  • woon-werkverkeer

Afleidingen van en samenstellingen met aardrijkskundige namen behouden de spelling (hoofdletters, spaties, koppeltekens) van het grondwoord.

  • West-Vlaams, Zuid-Limburger, Groot-Antwerpenaar
  • New Yorker, Costa Ricaans
  • Middellandse Zeegebied, Dode Zeerollen, mini-Verenigde Staten

De elementen adjunct-, aspirant-, assistent-, bijna-, chef-, collega-, ex-, interim-, kandidaat-, leerling-, meester-, niet-, non-, oud- (in de zin van 'voormalig'), stagiair- en substituut- worden verbonden met het grondwoord door een koppelteken.

  • aspirant-onderzoeker
  • collega-taaladviseur
  • ex-piloot
  • meester-oplichter
  • niet-westers
  • non-conformiteit
  • oud-leraar

De elementen aero, anti, audio, auto, bi, bio, co, contra, de, di, duo, elektro, extra, giga, intra, loco, macro, micro, mini, mono, multi, neo, para, pre, pro, proto, pseudo, quasi, re, retro, semi, socio, supra, tri, ultra en vice schrijven we aan het grondwoord vast. Bij klinkerbotsing gebruiken we een koppelteken.

  • bio-energie
  • biofysica
  • pseudo-isidorisch
  • pseudowetenschappelijk
  • quasi-intellectueel
  • quasionverschillig
  • vice-eersteminister
  • vicepresident

Je mag een koppelteken schrijven om onoverzichtelijke of moeilijke woordbeelden te vermijden.

  • bureau-agenda
  • kas-salade / kassa-lade
  • milieu-audit

Bij klinkerbotsing binnen een woord (ook in een afleiding) zetten we een trema. Dat gebeurt bij aä, aë, aï, aü, eë, eï, eü, ië, oë, oï, oö, oü, uï en uü.

  • reële
  • oliën
  • geïnd
  • ruïne
  • vacuüm

Bij drie klinkertekens krijgt alleen een e of i een trema na de lettergreepgrens.

  • beëindigen
  • tweeën
  • naïef
  • geuit

Bij een combinatie van meer dan twee klinkertekens wordt er geen trema gezet direct na de i.

  • glooien
  • glooiing
  • dieet
  • officieel (maar: officiële)

Ook in getallen gebruiken we een trema.

  • tweeëndertig
  • drieëntwintig

Voor het achtervoegsel -achtig komt een koppelteken bij klinkerbotsing: lila-achtig.