botsende klinkers

Sommige combinaties van klinkertekens gebruiken we om een lange klank of een tweeklank te schrijven. Als we willen dat de lezer ze in een samengesteld of afgeleid woord waarin ze toevallig na elkaar komen, toch als twee afzonderlijke klanken leest, dan moeten we ze uit elkaar houden. Anders botsen ze.

In afleidingen komt er een trema op deze combinaties van botsende klinkers:

  • aä – Kanaän
  • aë – saunaën
  • aï – Oekraïne
  • aü – Kafarnaüm
  • eë – creëren
  • eï – cafeïne
  • eü – reünie
  • ië – België
  • oë – poëzie
  • oï – antropoïde
  • oö – zoölogie
  • oü – Acheloüs
  • uï – ruïne
  • uü – vacuüm

In combinaties van drie klinkertekens krijgen alleen de e en de i een trema na de lettergreepgrens:

  • geëist
  • mozaïek
  • geuit

Bij een combinatie van meer dan twee klinkers komt er nooit een trema direct na de i:

  • aaien
  • afvloeiing

Afleidingen met -achtig krijgen een koppelteken als de klinkers botsen.

  • dandyachtig
  • lila-achtig

In samenstellingen staat er een koppelteken tussen deze combinaties van botsende klinkers. De regel geldt ook voor klinkers met een diakritisch teken (bv. een accent).

  • a-a – gala-avond
  • a-e – sla-emmer
  • a-i – pagina-indeling
  • a-u – opera-uitvoering
  • e-e – zee-egel
  • e-i – thee-invoer, macramé-instructeur
  • e-u – defensie-uitgaven
  • i-e – groei-economie
  • o-e – auto-export
  • o-i – placebo-injectie
  • o-o – solo-optreden
  • o-u – radio-uitzending
  • u-i – milieu-inspectie
  • u-u – menu-uitbreiding

De volgende combinaties krijgen ook een koppelteken:

  • e-ij – vanille-ijs
  • i-i – hifi-installatie
  • i-j – ski-jack
  • i-ij – tosti-ijzer

Telwoorden met twee- en drie- krijgen een trema:

  • drieëntwintig
  • tweeënveertig