Van historische verwijzingen tot persoonlijke toetsen

De Oekraïense president Volodimir Zelenski tourt door Europa met krachtige speeches, historische verwijzingen en persoonlijke toetsen. Hij weet telkens hoe hij iedereen aan zijn lippen kan laten hangen. Hoe speelt hij dat telkens klaar? Waarom noemt hij wereldleiders met hun voornaam? En waarom keert hij telkens terug naar de geschiedenis? Politiek speechschrijver Vincent Stuer analyseert de toespraken van president Zelenski in ‘Laat’.

Gisterenmiddag sprak Volodimir Zelenski, de Oekraïense president, het federaal parlement toe in Brussel. Via videoverbinding wordt Kiev heel even gelinkt met onze hoofdstad. Het is al de zestiende toespraak van Zelenski aan verschillende leiders sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne eind februari. Gisteren alleen al sprak hij voor de overheden van Australië, Nederland en België.

De speeches van Zelenski zijn een schoolvoorbeeld van hoe je een toespraak moet schrijven, zegt Vincent Stuer, politiek speechschrijver. Zelenski heeft een achtergrond als acteur, al speelt dat hier geen al te grote rol, zegt Stuer. 

“Er zit niet al te veel entertainment in. Dat heeft hij eerder wel gedaan. Zo trok hij op straat om zichzelf te profileren als de leider die blijft terwijl zijn staat onder vuur ligt. Bij deze speeches zit hij telkens heel droog achter een bureau”, zegt Stuer. “De charme zit in de tekst zelf.”

Zeg niet Johnson, zeg Boris

President Zelenski deinst niet weg van een persoonlijke aanpak. Zo noemt hij enkele wereldleiders bij hun voornaam. Bekijk hier enkele aansprekingen per land.

“Emmanuel (Macron, red.), ik geloof echt dat je voor ons opkomt” of “mijn vriend Charles” (Michel, red.). Zelenski spreekt leiders vaak rechtstreeks aan in zijn speeches en noemt hen vaak ook bij hun voornaam. “Hij doet het enkel bij bepaalde mensen, bij leiders die een leiderschapstechniek hebben die heel persoonlijk is”, verklaart Stuer. “Het gaat ook over mensen die een sleutelrol spelen.” Volgens Stuer weet Zelenski heel goed wie zijn publiek is. “Er zit een doelgerichtheid die heel knap is.” Volgens Stuer doet hij dat ook om zo diplomatieke doeleinden te behalen.

Slag om Ieper of 9/11

Tijdens zijn speeches verwijst Zelenski ook telkens naar historische gebeurtenissen, afgestemd op het land dat hij toespreekt. Bekijk hier enkele verwijzingen per land.

Gisteren heeft Zelenski in zijn toespraak de situatie in de Oekraïense havenstad Marioepol vergeleken met de Slag om Ieper in ons land tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zelenski grijpt telkens terug naar de geschiedenis. Zo verwijst hij naar de bekende speech van de Britse premier Winston Churchill tijdens de Tweede Wereldoorlog of naar de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten. Opnieuw is dat afgestemd per land, met een duidelijke kennis van zaken.

“Hij spreekt het publiek toe en dan moet je die ook begrijpen”, zegt Stuer. “Dan moet je inzichten hebben en dan moet je ook weten hoe je je verhaal kan verkopen.” Het werkt dus om het publiek dan aan te spreken met verhalen waarin ze zichzelf kunnen herkennen. “Het is een brute boodschap om zo op het geweten van zijn publiek te werken”, zegt Stuer.

Specifieke vragen per land

De toespraken van Zelenski hebben ook een doel. Een oproep tot solidariteit, maar ook een oproep tot, vaak militaire, hulp. Zo vraagt hij per land telkens iets anders.

De speeches van Zelenski zijn tot de puntjes voorbereid zegt Stuer. “Hij gebruikt eerst het drama om het belang van het moment in de verf zetten. Dan komt er een brute boodschap. Die zit er overal in. Daarna komen de concrete vragen. Bij ons ging het om de diamanten en havens. In Nederland ging het vooral om het Europees lidmaatschap”, zegt Stuer.

Zelenski is vaak in deze fase van de speech ook kritisch voor de regeringsleiders die hij toespreekt. Het is een beetje slaan en zalven, maar wel op de juiste manier volgens Stuer. “Het is een middel voor hem, maar het is ook geen medelijden dat hij vraagt. Hij vraagt heel concrete dingen.”

Het slaan komt eerst en dan volgt het zalven, haalt Stuer aan. In zijn speech aan ons federaal parlement zegt Zelenski dat ons land Rusland financiert door het gebrek aan sancties op de diamantindustrie. Daarna haalt hij aan dat hij vertrouwen heeft in ons en dat we Oekraïne al veel hebben gesteund. Een uitstekende strategie, volgens Stuer.