Tussentaal

Frank Bomans (foto: VRT)

Er moet er maar eentje het woord ‘tussentaal’ laten vallen en Vlaanderen staat op zijn kop. Enige tijd geleden was het niet anders. Drie Antwerpse taalkundigen brengen er een boek over uit, de krant maakt ervan dat tussentaal in het onderwijs moet kunnen en, hop, we zijn weer vertrokken voor een weekje bekvechten over het Nederlands in Vlaanderen. Boeiend, dat wel, maar waar hebben we het juist over?

Tussentaal verwijst naar een soort Nederlands dat – dat had je waarschijnlijk al wel vermoed – ergens ligt tussen twee andere soorten: dialect en standaardtaal. Dat zo’n tussenvorm bestaat, is helemaal niet ongewoon. Ook in andere taalgebieden komt hij voor. Doorgaans noemen taalkundigen hem ‘informele omgangstaal’.

Tussentaal verschilt van dialect doordat de klanken niet meer dialectisch zijn, en van standaardtaal doordat vervoegingen en verbuigingen niet uit het algemeen Nederlands komen. ‘Zèt dzjee ginnen Teujneneeër?’ vroeg mijn aangetrouwde nichtje uit Landen. Dat is dialect. ‘Zedde gij geenen Tienenaar?’ zou ze zeggen in tussentaal. ‘Ben jij geen Tienenaar?’ zou het klinken in standaardtaal.

Dé tussentaal bestaat niet. Tussentaal is een mengeling van ingrediënten uit dialect en standaardtaal die verschilt per streek en zelfs per spreker. Mijn tussentaal is waarschijnlijker helemaal anders dan die van mijn buurman. De meeste taalkundigen zijn het er wel over eens dat we op weg zijn naar een algemene tussentaal. En die zou weleens Brabants gekleurd kunnen zijn.

Steeds meer jonge mensen in Vlaams-Brabant en Antwerpen hebben tussentaal als moedertaal. Het dialect staat er veel zwakker dan in West-Vlaanderen of Limburg. Tussentaal is hun dagelijkse omgangstaal, die ze overal en in alle omstandigheden gebruiken. Ze hebben het gevoel dat hun taal nauwelijks van standaardtaal verschilt en dat ze er daardoor weinig of niet op moeten letten.

En toch zullen ze dat bij de VRT moeten doen, want de beheersovereenkomst en het taalcharter zijn duidelijk: bij de VRT spreken we standaardtaal, geen dialect, geen tussentaal. Tenzij je Frank Bomans heet.