Onrust in Wit-Rusland ... of is het in Belarus?

Na de omstreden verkiezingsoverwinning van Aleksandr Loekasjenko is Wit-Rusland volop in het nieuws. Maar horen we dat land wel zo te noemen? Hier en daar duikt ook in het Nederlands ‘Belarus’ op, zoals ook de Engelse naam luidt.

VRT NWS heeft het over Wit-Rusland. Maar niet alle media doen dat. De Nederlandse ‘Volkskrant’ en het Duitse blad ‘Der Spiegel’ kiezen ervoor om het land ‘Belarus’ te noemen, zoals het ook in het Engels bekendstaat.

Geen onlogische keuze, want de officiële naam van Wit-Rusland is sinds 1991, ook in het Wit-Russisch, Belarus (Беларусь, bjel·laa·roes).

Dat wij in het Nederlands spreken van Wit-Rusland, daar is op zich niets mis mee, want dat is de letterlijke vertaling van Belarus. ‘Belaja’ betekent wit, en ‘rus’ kan verwijzen naar Rusland. In het Russisch heet het land ‘Beloroessia’ (Белоруссия), en het is die Russische naam die wij in het Nederlands letterlijk hebben vertaald. Wit-Rusland dus.

Politieke keuze

Waarom kiezen sommige landen er dan voor om ‘Belarus’ te zeggen? “Dat is eerder een politieke dan een taalkundige keuze”, zegt Lien Verpoest, docent Oost-Europakunde aan de KU Leuven. “Want in ‘Wit-Rusland’ zit natuurlijk ‘Rusland’, en daarmee is al veel gezegd. Wit-Rusland heeft altijd deel uitgemaakt van het Russische tsarenrijk en daarna van de Sovjet-Unie.”

“Maar bij de onafhankelijkheid in 1991 leefden heel sterke anti-Russische gevoelens. Men is dan een oude identiteit gaan oprakelen, die niet verbonden was met Rusland en de Russische overheersing, maar met de periode ervóór, toen Wit-Rusland een redelijk autonoom onderdeel van het Groothertogdom Litouwen was.”

Daar komt de naam ‘Belarus’ vandaan: ‘rus’ (of ‘roes’) verwijst hier niet naar Rusland, maar naar Roethenië, een gebied uit de oude indeling van Wit-Rusland.

Welke benaming wij gebruiken, Wit-Rusland of Belarus, is dus eerder een politieke keuze. “Kies je voor ‘Belarus’, dan ga je voor de oude, pre-Russische identiteit en dissocieer je Wit-Rusland van Rusland. Ga je voor ‘Wit-Rusland’, dan erken je de gemeenschappelijke geschiedenis van Wit-Rusland en Rusland. De keuze kan dus een politiek statement zijn, maar anderzijds is kiezen voor ‘Belarus’ ook gewoon absoluut correct: het is de officiële naam van het land.”

 

Aanvulling door Ruud Hendrickx

In het diplomatieke verkeer gebruiken België en Nederland ook ‘Belarus’. Daarbuiten is ‘Wit-Rusland’ de gebruikelijke naam.

Ook de Wit-Russische president noemen we doorgaans met de Russische variant van zijn naam: Aleksandr Loekasjenko. In het Wit-Russisch heet hij eigenlijk Аляксандр Лукашэнка, Aljaksandr Loekasjenka.