Onder de gordel

Gella (foto: BelgaImage)

Ik verontschuldig me nu al bij Ulla, Gella en alle andere judoka’s uit mijn jeugd omdat ik net hen associeer met iets wat me bij veel sporters, en bij uitbreiding reguliere, sixpackloze mensen, doet steigeren: het overdreven gebruik van percentages. Het is namelijk ergerniswekkend om te horen hoe er met procenten gejongleerd wordt, wanneer men gewoon wil aangeven zijn uiterste best te zullen doen.

Ik verwijs naar onze ex-judoka’s omdat dit het soort sporters is dat met een lamme lip en gescheurde adductoren journalisten te woord staat en dan beweert: ‘Natuurlijk, ik moet 8 maanden revalideren maar over 8 dagen is er het WK in Reykjavik en daar wil ik er staan. En dat gaat lukken want ik zal 200% mijn best doen’ – gevolgd door een verbeten slik.

200%. Toe maar. Een twee met twee nullen, gevolgd door zo’n links loerend gezichtje – wat een inzet. Maar kan dat wel, vraag ik me steeds weer af. Want hoe doet men dubbel zijn best? Of anders gezegd, hoe treedt men buiten zijn intellectuele of fysieke ik om plots dingen te doen die eigenlijk onmogelijk zijn?

Denk aan de vier-op-een-rijspeler die Magnus Carlsen in 5 zetten schaakmat manoeuvreert, of die dame uit de pilatescursus die Nafi Thiam in alle zevenkampnummers de hielen laat zien. Zelf verzuur ik al na enkele seconden ‘100%-mijn-best-doen’, laat staan dat daar nog een paar honderdsten bij zouden moeten komen.

Toch hoor je dit soort uitspraken overal. Niet alleen bij sporters maar bij iedereen die publiekelijk zijn engagement wil bewijzen: politici gaan zich ‘110% smijten’, klimaatbetogers willen er ‘300% voor gaan’, poolreizigers hebben zich ‘500%’ voorbereid, horecahouders zullen ‘2000% zeker’ de witte kassa invoeren. Overal regent het procenten als was het braadvet uit een pitatent, dat terwijl 100% toch de hoogste graad van zekerheid betekent: men is 100% dood en dus 0% levend of – bij voorkeur – omgekeerd.

Vooral wanneer men het terrein van de duizenden procenten betreedt, wordt het een beetje gênant. Nu is 1000 procent zo veel als 10000 promille, wat overkomt alsof men twaalf kratten Westvleteren soldaat maakte – moeilijk te gebruiken dus. Beter is het om gewoon even stil te staan bij die relatieve procentuele schaal: meer dan 100% je best doen is mathematisch onmogelijk. Al hoeft dat geen domper te zijn als je het taalkundig bekijkt.

Zo deed ik een poging om de 100 procenten die ons ter beschikking staan in taal te vatten. Ik verveel u niet met alle nuances van 0 tot 100, maar geef enkele percentages ter illustratie. ‘0%’ wordt logischerwijs: ‘ik doe niets’, 50% ‘ik doe iets omdat het moet’, 100% ’ik ga er volledig voor!’.

Al kunnen volgende alternatieven natuurlijk ook: ‘ik zal er alles aan doen’ (bij mij eerder 94%), ‘ik zal alles geven’ (96%) of: ‘ik ga tot het naadje’ (99%). Maar wat dan met: ‘ik geef het volle pond’? Dat lijkt me, gezien de brexit-onderhandelingen en de variabele wisselkoers, een instinker. Momenteel is het ‘volle pond’ zo’n 116% waard: onrealistische nonsens dus, maar wel in lijn met het politieke schouwspel.

Aan de onderkant van mijn lijst is het al even boeiend. 5% schat ik in als: ‘ik veeg er mijn gat aan’; 6% als: ‘ik veeg er mijn voeten aan’; 7% als: ’ik veeg er mijn botten aan’; en 8% als: ‘ik veeg er mijn laarzen aan’. U ziet, de procentenschaal uitgedrukt in taal laat een heel gamma aan nuances toe. Hoegenaamd geen nood dus aan statements die het absolute omverbluffen want vanaf 101% begint men eigenlijk al aanstellerige praatjes te verkopen. Wie zichzelf overstijgt, heeft meestal lucht in het hoofd.

En toch. Al een paar jaar probeert een Belgische bank zijn voordeel te doen met een eigen, ietwat vreemde procentuele leuze: ‘Wij gaan 100% voor 95% tevreden klanten.’ Hoeveel keer ik het ook lees, het blijft raadselachtig – een soort halfslachtige borstklopperij. Gelukkig geeft mijn lijst uitsluitsel want naast ‘95%’ lees ik: ‘we gaan onze stinkende best doen’. Ik wist dat er een geurtje aan Belfius zat. Kan iemand mij zijn bruine gordel lenen?

 

Ann De Craemer is vaste columniste van vrttaal.net. Meer van haar staat op anndecraemer.be.