KANTL wil met Leesfonds ontlezing tegengaan

Het gaat niet goed met de leesvaardigheid van onze jongeren. De Vlaamse regering lanceert daarom een groot Leesoffensief. Binnen het kader daarvan treedt de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) op als voortrekker-pionier bij de oprichting van een Leesfonds.

In tien jaar tijd zijn de leesvaardigheid en leesmotivatie van onze jongeren dramatisch gedaald. Zo zakten we met het leesniveau van de 10-jarigen van de achtste naar de tweeëndertigste plaats in de internationale ranglijst (PISA/PIRLS). Geen enkele andere onderwijsregio ging in die tijd meer achteruit.

Lezen heeft een groot effect op de individuele ontwikkeling. Leesvaardigheid is ook een belangrijke voorwaarde voor volwaardige participatie in onze moderne kennis- en informatiemaatschappij. Lezen emancipeert en voedt het cultureel en maatschappelijk bewustzijn.

Maar er is hoop. Ierland bijvoorbeeld slaagde er in korte tijd in om een dalende trend spectaculair te keren. Geïnspireerd door het Ierse voorbeeld ging dit jaar een Vlaamse stuurgroep aan het werk om een Leesoffensief te ontwikkelen.

Wat?

Het Leesfonds roept individuele burgers, geëngageerde bedrijven, verenigingen en organisaties ertoe op om bij te dragen aan leesbevorderingsinitiatieven voor kinderen en jongeren, door middel van donaties of op een andere wijze. Het wil een aanvulling zijn op het meer structurele, institutionele letteren- en leesbevorderingsbeleid.

Waarom de KANTL?

In 2015 lanceerde de KANTL met steun van Literatuur Vlaanderen voor het eerst een dynamische canon van de Nederlandstalige literatuur. De lijst bestond uit 50 (+1) werken die in Vlaanderen als essentiële werken uit de literatuur van onze taal worden beschouwd. De KANTL ontwikkelt – samen met Literatuur Vlaanderen – tal van initiatieven om de literaire canon in te bedden in het literatuuronderwijs van aso, bso, kso en tso.

Samenwerking

De KANTL zal dit Leesfonds niet alleen vormgeven, maar zoekt samenwerkingsverbanden op met de Vlaamse fondsen, Iedereen Leest (dé referentieorganisatie rond lezen en leesbevordering) en andere spelers. Ze is ervan overtuigd dat taal- en leesvaardigheid noodzakelijke sleutels zijn om op volwaardige wijze aan het maatschappelijk verkeer deel te nemen.

Missie en visie

Het Leesfonds wil de leesvaardigheid en leesmotivatie van kinderen en jongeren in Vlaanderen versterken. Zo kunnen ze uitgroeien tot gemotiveerde, taalvaardige en literair competente volwassenen die succesvol kunnen deelnemen aan onze maatschappij. Het Leesfonds wil deze doelen bereiken door leesbevorderende en literatuureducatieve initiatieven te ontplooien of te ondersteunen.

Een centrale rol in de werking van het Leesfonds is weggelegd voor ‘sterke verhalen’ en ‘rijke teksten’. Die kunnen de leesmotivatie versterken, en bieden kinderen en jongeren gelijke kansen op een goede taal- en denkontwikkeling. Het Leesfonds wil met zijn projecten een maatschappijbreed appel doen aan investeerders en filantropen.

Doelgroep

Het Leesfonds focust vooral op de niet-lezers en zwakke lezers, en op een brede waaier doelgroepen voor wie het lezen extra veel struikelstenen inhoudt.

De focus van het Leesfonds ligt op lezen in het Nederlands – in schoolse en buitenschoolse contexten, door wie het Nederlands volledig beheerst én wie een andere thuistaal heeft maar Nederlands leert.

In eerste instantie zal worden gefocust op leerlingen van het secundair onderwijs (met extra aandacht voor tso en bso), in tweede instantie komen ook (jonge) kinderen aan bod.

De lezers zullen in eerste instantie worden bereikt via hun leerkrachten (scholen en lerarenopleidingen). In tweede instantie zal worden gefocust op de begeleiders van lezers ((groot)ouders, opvoeders, kinderbegeleiders, vrijwilligers) en de organisaties (jeugdwerkorganisaties, socio-culturele organisaties) die voor elk van de doelgroepen een verschil kunnen maken.

Projecten

Het Leesfonds wil (financiële) ondersteuning bieden aan projecten die passen binnen de hierboven vermelde visie en missie, en die een meerwaarde of aanvulling bieden op reeds bestaande projecten. De focus van de te ondersteunen projecten zal worden bepaald door de raad van advies van het Leesfonds, na afstemming met de belangrijkste spelers in het veld.

Het wil ook zelf projecten realiseren, die passen binnen de doelstelling ‘leesbevordering van en door literair erfgoed’, en die aansluiten bij volgende aanbeveling uit het recente rapport van de Commissie Beter Onderwijs: er moet ‘in het onderwijs vernieuwde aandacht komen voor, vertrouwdheid gecreëerd met en liefde ontwikkeld voor onze rijke kinder- en jeugdliteratuur en in de latere jaren een kennismaking opgezet met de klassiekers van de Nederlandstalige […] literatuur, met oog voor diversiteit in het aanbod’.

De KANTL hoopt met de uitbouw van dit Leesfonds een belangrijke schakel te zijn binnen het geïntegreerde Leesoffensief, dat – naar het voorbeeld van Ierland – door duurzame acties de dalende tendens op het vlak van leesvaardigheid en leesmotivatie zal proberen om te buigen.