Kaboel, zei u?

© Belga

Aandachtige kijkers en luisteraars is het niet ontgaan: de VRT noemt de Afghaanse hoofdstad KAA-boel (ook VTM doet dat) en de premier heeft het over kaa-BOEL. Het is allebei goed.

Bij buitenlandse plaatsnamen hanteert de VRT dit principe: benader zo dicht mogelijk de uitspraak van de brontaal en leg in elk geval de klemtoon juist. Dat verklaart meteen waarom Kaboel op verschillende manieren uitgesproken kan worden. In Afghanistan worden verschillende talen gesproken en de klemtoon is niet gelijk.

In Afghanistan zijn er twee officiële talen: het Pasjtoe en het Dari. Dari is de Afghaanse variant van het Perzisch of Farsi, dat ook in Iran wordt gesproken. Binnen die talen, die elk door tientallen miljoenen mensen gesproken worden, is er veel variatie. Daardoor is er ook veel variatie in de uitspraak van de naam کابل, zoals Kaboel geschreven wordt.

In het Pasjtoe valt de klemtoon in de regel op de laatste lettergreep als die op een medeklinker eindigt. Vandaar de Pasjtoe-uitspraak kaa-BOEL. In het Farsi wordt de naam uitgesproken als KAA-bəl in Iran, in het Dari klinkt het eerder als KAA-boel. Zo komen we aan de twee beklemtoningen. Wat kies je dan?

Sinds het eind van de jaren zeventig rommelt het in Afghanistan. De Russen vielen er binnen in het begin van de jaren tachtig. In de jaren negentig woedde er een burgeroorlog, met de opkomst van de taliban. Twintig jaar geleden, op 7 oktober 2001, vielen Amerikaanse en NAVO-troepen het land binnen, na de aanslagen van 11 september.

Omstreeks die tijd heeft de VRT besloten de hoofdstad KAA-boel te noemen. Zo staat het sindsdien in de uitspraakbank, met de vermelding dat ook kaa-BOEL gezegd wordt. Met die beklemtoning sluit de VRT zich aan bij de gangbare beklemtoning in het Farsi en het Dari, de lingua franca van Afghanistan. Ook Duitstalige nieuwsmedia, zoals ARD en WDR, leggen de klemtoon op de eerste lettergreep. Ook de BBC en Sky News doen dat.

Hadden we ook voor kaa-BOEL kunnen kiezen? Zeker. Naar schatting de helft van de Afghanen spreekt Pasjtoe en legt de klemtoon achteraan. Ook die beklemtoning hadden we kunnen overnemen. Maar, zoals gezegd, twintig jaar geleden hebben we een andere keuze gemaakt.