Kaartkleineren

aardbol (foto: © GettyImages)

Het ‘Franse Parijs’: dat is het toppunt. Al is het ‘Engelse Londen’ ook behoorlijk knudde. Of het ‘Duitse Keulen’, het ‘Nederlandse Den Haag’, het ‘Afrikaanse Congo’ of het ‘Aziatische Vietnam’. Ik verzin het niet. Dit soort aardrijkskundige overbodigheden hoor je dagelijks in bulletins, uitgesproken door nieuwslezers die ons, kijkers, met uitgestreken gezicht voor schut willen zetten. Hun overdreven geografische vingerwijzen is een duidelijk voorbeeld van ‘kaartkleineren’, het aan toehoorders opdringen van een gevoel dat hij of zij de plaats waarover je spreekt niet kan situeren. Dat Warschau in Polen ligt bijvoorbeeld, of Luxemburg in Luxemburg, Monaco in Monegaskië; of dat Rijsel vlak bij Lille te vinden is, een boogscheut verwijderd van Oostmalle – men hoeft geen veldritfanaat of aardrijkskundige te zijn om dat te weten.

Dat sommige plekken geduid moeten worden is logisch: wie kan Malawi, Georgië of Bhutan zomaar aanwijzen? Laat staan Lilongwe, Tbilisi of Thimphu? Vaak is het wel degelijk nodig om sober aan de kijker mede te delen waar bepaalde oorden en hun omvattende entiteiten zich bevinden. Maar toch: hoe duidelijk wil je het maken voordat het belachelijk wordt? Zijn een heleboel locaties geen evidenties op zich, household names? Denk aan Parijs, Londen of Moskou. Of aan New York – metropool en logo ineen – waar geen nieuwslezer ‘het Amerikaanse’ voor zet, al betreft het in wezen een Europese stad.

Utrecht
Utrecht  (foto: Wikipedia)

Ook bij Barcelona wordt nogal gemakzuchtig ‘het Spaanse’ verondersteld, terwijl het in een regio ligt die van Spanje geen spaander meer wil. ‘Kaartkortzichtigheid’ bestaat dus ook en is veel kwalijker dan het wat pesterige ‘kleineren’. Bij kaartkortzichtigheid wordt namelijk verzaakt aan de journalistieke plicht van het inhoudelijk uitspitten en begrijpelijk duiden. Want wie anders licht ons in over het toebehoren-aan en het ressorteren-onder van de mondiale en regionale grenspolitiek? Hoe Vlaams is Vlaams-Brabant? Hoe Waals is Walibi? Is Venetië geografisch dermate bepaald dat men achteloos voorbij kan aan het feit dat dit lagunedorp, toch gemeenzaam bekend als ‘het Brugge van het Zuiden’, niet Italiaans maar simpelweg Vlaams is – excuseer, West-Vlaams!

Bezinning dringt zich dus op, want het alomtegenwoordige positionisme moet stoppen. ‘Neen’ tegen die paternalistische kaartjes en voorgelezen terzijdes die welbekende steden of regio’s moeten introduceren: we weten ondertussen het ‘Iraanse Teheran’ en het ‘Braziliaanse Rio’ echt wel liggen. Waar nu bovenal nood aan is, is cartografisch pulken: de kaart erbij nemen om steden en staten te scheiden waar dat moet en te verenigen waar dat hoort. Want iemand dient toch ooit eens helder te laten weten dat Waterloo in Iowa, Frankfurt in South Dakota en Valencia op de Filipijnen ligt? En dat Amersfoort, Amsterdam, Utrecht en Middelburg gewoon Zuid-Afrikaanse gemeenten zijn? Daarom graag die didactische reflex van onze schermen en de beroepsernst terug op het gezicht.

Nieuwslezen is niets minder dan geografische hightech. Vanaf nu dus geen ‘lichtstad’ meer maar enkel nog het ‘Franse Paris’. Met zo’n van ver aanrollende ‘r’, een ‘i’ van dame Langkous, en een ‘s’ die er eigenlijk geen is.

 

Ann De Craemer is vaste columniste van vrttaal.net. Meer van haar staat op anndecraemer.be.