Code van astronoom Van Langren gekraakt

In 1645 schreef de Zuid-Nederlandse astronoom Michiel van Langren een oplossing voor het bepalen van de positie van een schip op zee, meer bepaald de lengtegraad, neer in een code. Die bleef bijna 400 jaar een raadsel tot Dirk Huylebrouck, een wiskundige aan de KU Leuven, eind vorig jaar Jarl Van Eycke contacteerde.

Toen de scheepvaart in West-Europa tot bloei kwam en de grote zeemachten vanaf de 15e eeuw begonnen verre ontdekkingsreizen te ondernemen, zaten die met een levensgroot probleem. Het was onmogelijk om de juiste positie van een schip op zee te bepalen.

Oplossingen daarvoor werden aangereikt door Michiel Florent van Langren, of Michael Florentius Langrenus. Hij werd in 1598 geboren in Amsterdam. Het katholieke gezin verhuisde naar het zuiden en vestigde zich in 1614 in Brussel, waar Michael tot zijn dood in 1675 werkte als kosmograaf en wiskundige voor de Spaanse koning Filips IV.

Hij maakte als eerste een gedetailleerde kaart van de maan. De donkere gedeelten noemde hij ‘Mare’ of ‘Oceanus’, iets wat nu nog steeds zo is, en in totaal stonden er 322 namen op zijn kaart. Slechts drie van zijn namen zijn bewaard gebleven, waaronder een grote krater, Langrenus, die naar hem genoemd is.

De gedachte achter de maankaart was dat ze bruikbaar zou kunnen zijn voor de bepaling van de lengtegraad van een schip op zee. Volgens Van Langren zouden de zonsopgang en -ondergang op opvallende plekken op de maan kunnen dienen als maatstaf voor een universele klok.

Eén van zijn methodes om op zee de lengtegraad te bepalen schreef hij neer in zijn boek ‘La verdadera longitud’ uit 1645. In code.

de tekst van Langrenus

De code gekraakt

Bijna 400 jaar lang slaagde niemand erin die code te kraken. Het bleef onduidelijk of Van Langren echt een methode had gevonden die op zee zou werken of dat het onzin was, zoals zijn tegenstanders beweerden.

Van Langren trok de aandacht van Jos Pauwels, een Antwerpse amateurastronoom die zich in zijn werk verdiepte, en van Dirk Huylebrouck, een wiskundige aan de faculteit architectuur van de KU Leuven. Die schreef erover in zijn boek ‘België + wiskunde’, plaatste de tekst op een internationale site voor code-ontcijferaars en stuurde documentatie van Jos Pauwels naar specialisten en andere geïnteresseerden, maar allemaal tevergeefs.

Tot Huylebrouck in december vorig jaar hoorde over Jarl Van Eycke, een Belg die samen met een Australiër en een Amerikaan de 50 jaar oude code van de beruchte seriemoordenaar de Zodiac Killer ontcijferd had. Over Jarl Van Eycke is weinig bekend. Volgens Dirk Huylebrouck werkt Van Eycke in de farmadistributie en wil hij uit de media blijven. In ‘De Morgen’ zegt Huylebrouck over hem: “Hij ziet in een wirwar aan cijfers of symbolen binnen de kortste keren patronen en verbanden die een ander nooit zal zien. Zelf verwijst hij in alle bescheidenheid naar speciale computerprogramma’s, maar dan zouden al die raadsels toch al lang ook door anderen opgelost zijn? Want die kunnen over net dezelfde software beschikken.”

Na een week kraakte Van Eycke de code, die bestaat uit ‘woorden’ die ongeveer allemaal even lang zijn, met hoofdletters, gewone letters en cijfers. De spaties bleken enkel misleidend te zijn en na een aantal statistische analyses bleken ook de hoofdletters geen grote rol te spelen net als sommige andere letters. De cijfers moest vervangen worden door letters, en na nog een aantal ingrepen bleek de tekst niet, zoals de inleiding, in het Spaans geschreven te zijn, maar in het Frans van de 17e eeuw.

Amateurastronoom Pauwels ging vervolgens nog eens door de ruw gedecodeerde tekst en verving onder meer de oud-Franse woorden door hun moderne tegenhangers. Het resultaat kunt u lezen op vrtnws.be.