botsende klinkers

Sommige combinaties van klinkertekens gebruiken we om een lange klank of een tweeklank te schrijven. Als we willen dat de lezer ze in een samengesteld of afgeleid woord waarin ze toevallig na elkaar komen, toch als twee afzonderlijke klanken leest, dan moeten we ze uit elkaar houden. Anders botsen ze.

In afleidingen komt er een trema op deze combinaties van botsende klinkers:

aä – Kanaän
aë – saunaën
aï – Oekraïne
aü – Kafarnaüm
eë – creëren
eï – cafeïne
eü – reünie
ië – België
oë – poëzie
oï – antropoïde
oö – zoölogie
oü – Acheloüs
uï – ruïne
uü – vacuüm

Bij meer dan twee klinkertekens die als één klank gelezen kunnen worden, krijgen alleen de e en de i een trema:

geëist
mozaïek
geuit

Bij een combinatie van meer dan twee klinkers komt er nooit een trema direct na de i:

aaien
afvloeiing

Afleidingen met -achtig krijgen een koppelteken als de klinkers botsen.

dandyachtig
lila-achtig

In samenstellingen staat er een koppelteken tussen deze combinaties van botsende klinkers. De regel geldt ook voor klinkers met een diakritisch teken (bv. een accent).

a-a – gala-avond
a-e – sla-emmer
a-i – pagina-indeling
a-u – opera-uitvoering
e-e – zee-egel
e-i – thee-invoer, macramé-instructeur
e-u – defensie-uitgaven
i-e – groei-economie
o-e – auto-export
o-i – placebo-injectie
o-o – solo-optreden
o-u – radio-uitzending
u-i – milieu-inspectie
u-u – menu-uitbreiding

De volgende combinaties krijgen ook een koppelteken:

e-ij – vanille-ijs
i-i – hifi-installatie
i-j – ski-jack
i-ij – tosti-ijzer

Telwoorden met twee- en drie- krijgen een trema:

drieëntwintig
tweeënveertig

Zie ook:

samenstelling / afleiding